به گزارش پایگاه خبری طنین البرز، مسئله جمعیت، امروز دیگر صرفاً یک دغدغه آماری یا پیشبینی جمعیتشناسانه نیست، بلکه به یکی از شاخصهای راهبردی پایداری اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل شده است. کاهش نرخ باروری، افزایش سن فرزندآوری و تغییر الگوهای زیستی خانواده، صرفاً نشانههایی از یک تحول جمعیتی نیستند، بلکه بازتابی از دگرگونیهای عمیقتر در سبک زندگی، امنیت اقتصادی، احساس آیندهمندی و سرمایه اجتماعی جامعه به شمار میروند.
از این منظر، جمعیت نه یک عدد، بلکه آیینهای از کیفیت حکمرانی اجتماعی و میزان امید عمومی است. در این میان، سقط جنین بهعنوان یکی از حلقههای کمتر دیدهشده اما بسیار اثرگذار در زنجیره تحولات جمعیتی، نقشی تعیینکننده در کاهش موالید دارد؛ بهویژه آن دسته از سقطهایی که نه به دلایل پزشکی، بلکه در نتیجه فشارهای اقتصادی، نبود شبکههای حمایتی، اضطرابهای روانی، تعارضات خانوادگی و کمبود آگاهی رخ میدهد.
تجربههای میدانی و مطالعات اجتماعی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از این تصمیمها، نه حاصل انتخابی قطعی، بلکه نتیجه قرار گرفتن مادر در شرایط فشار و تردید است؛ شرایطی که در صورت مداخله بهموقع و حمایت مؤثر، قابلتغییر است. استان البرز، بهدلیل ویژگیهای جمعیتی خاص، مهاجرپذیری بالا، تنوع فرهنگی و فشردگی مسائل اقتصادی و اجتماعی، بهنوعی تصویری کوچکشده از چالشهای جمعیتی کشور را در خود جای داده است.
از همین رو، اقداماتی که در این استان اجرا میشود، صرفاً یک تجربه محلی نیست، بلکه میتواند بهعنوان الگویی قابلتحلیل و تعمیم برای سایر استانها موردتوجه سیاستگذاران قرار گیرد. بر اساس سیاستهای کلی جمعیت و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، پیشگیری از سقط جنین در کنار تسهیل ازدواج و فرزندآوری، یکی از محورهای اصلی صیانت از سرمایه انسانی کشور بوده که تحقق آن مستلزم پیوند مؤثر میان قانون، حمایت اجرایی و واقعیتهای اجتماعی خانوادههاست.
با این حال، فاصله معناداری میان تصویب سیاستها و تحقق آنها در زیست واقعی خانوادهها وجود دارد؛ فاصلهای که اغلب در نبود سازوکارهای حمایتی ملموس، خود را نشان میدهد. در چنین شرایطی، سیاستهایی که صرفاً بر توصیه، هشدار یا بازدارندگی تکیه دارند، با واقعیتهای زندگی مردم همپوشانی کافی پیدا نمیکنند. تجربه نشان داده که پیشگیری مؤثر، زمانی محقق میشود که سیاستهای کلان، به ابزارهای عملی، انسانی و در دسترس ترجمه شوند.
در همین چارچوب، ایجاد مراکز مردمی و حمایتی که بتوانند بهصورت مستقیم، بیواسطه و مبتنی بر اعتماد با مادران باردار ارتباط برقرار کنند، یکی از مؤثرترین مسیرهای تبدیل سیاست به عمل است؛ مسیری که استان البرز طی سالهای اخیر آن را بهطور هدفمند دنبال کرده است. این رویکرد، با انتقال سیاست از سطح بخشنامه و دستورالعمل به زیست واقعی خانوادهها، تلاش میکند شکاف میان تصمیمگیری کلان و تجربه زیسته مادران را کاهش دهد.
شهرام صیادی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان البرز در این رابطه با تأکید بر ضرورت توجه جدی به پیشگیری از سقط جنین و تقویت سیاستهای جوانی جمعیت در استان، این موضوع را نیازمند مشارکت و همافزایی همه دستگاههای اجرایی، نهادهای حمایتی و خیرین میداند و میگوید: از سال 1402 تاکنون، هشت مرکز مردمی و حمایتی «نَفَس» در استان البرز راهاندازی شده که در هر شهرستان یک مرکز و در کرج دو مرکز فعال است.
این مراکز با هدف ارائه مشاوره، حمایت و پشتیبانی از مادران باردار و پیشگیری از سقط فعالیت میکنند. اهمیت مراکز «نَفَس» را باید فراتر از یک ساختار اداری یا درمانی دید. این مراکز، در واقع نقطه تلاقی نظام سلامت با واقعیتهای اجتماعی هستند؛ جایی که گفتوگو جایگزین قضاوت و حمایت جایگزین فشار میشود. در این فضا، مادر باردار نه بهعنوان یک «مسئله»، بلکه بهعنوان انسانی در وضعیت تصمیمگیری حساس دیده میشود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز ضمن تشریح نتایج اقدامات انجامشده مطرح میکند: در سال 1402، 68 نفر به مراکز نفس مراجعه کردند که 59 مورد از آنها با دریافت مشاوره و حمایتهای لازم، از انجام سقط منصرف شدند. در سال 1403 نیز 101 مراجعهکننده ثبت شده که گزارش 89 مورد مشاوره موفق و انصراف از سقط صورت گرفته است. همچنین در 9 ماهه نخست سال 1404، 135 نفر به این مراکز مراجعه داشتهاند که 124 مورد مشاوره موفق و پیشگیری از سقط انجام شده است.
افزایش تدریجی مراجعات، در کنار رشد موارد موفق، نشان میدهد که این مراکز بهمرور توانستهاند اعتماد جامعه هدف را جلب کنند؛ اعتمادی که در حوزههای حساس و شخصی، بهسادگی شکل نمیگیرد. این اعداد، صرفاً دادههای آماری نیستند؛ هر عدد، روایت مادری است که در لحظهای بحرانی، بهجای حذف مسئله، مسیر مواجهه و حل آن را برگزیده و این تغییر مسیر، حاصل ترکیب حمایت حرفهای، همراهی انسانی و احساس دیدهشدن در فرآیند تصمیمگیری است.
حذف مانع مالی، تصمیمگیری آگاهانه مادران را تقویت کرد
درصد موفقیت مشاورههای ارائهشده در استان البرز به 92 درصد رسیده که این موضوع نشاندهنده اثربخشی خدمات تخصصی، مشاورهای و حمایتی ارائهشده است. این نرخ موفقیت نشان میدهد که مدل مبتنی بر حمایت داوطلبانه، غیرقضایی و رایگان، در مقایسه با رویکردهای صرفاً بازدارنده، اثربخشی عمیقتری دارد. این مدل، کرامت انسانی را محور قرار میدهد و تلاش میکند تصمیم نهایی مادر نتیجه آگاهی، اطمینان و احساس پشتوانه اجتماعی باشد.
تمامی خدمات مشاورهای، درمانی و بهداشتی در این مراکز توسط دانشگاه علوم پزشکی البرز و بهصورت رایگان ارائه شده و حمایتها شامل هماهنگی، پشتیبانی مالی و معنوی از مادران باردار بوده است. در شرایطی که فشارهای اقتصادی به یکی از عوامل اصلی تصمیم به سقط تبدیل شده است، حذف مانع مالی از مسیر دریافت خدمات حمایتی، نقش کلیدی در تغییر تصمیم خانوادهها دارد و امکان گفتوگویی آرامتر و تصمیمگیری آگاهانهتر را برای مادران فراهم میکند.
رایگانبودن خدمات، امکان گفتوگوی بدون اضطراب را فراهم و زمینهای را ایجاد میکند که مادر، بدون احساس بدهکاری یا ترس، درباره آینده خود و فرزندش تصمیم بگیرد؛ رویکردی که با عدالتمحوری در نظام سلامت همراستاست. صیادی در این رابطه با تأکید بر لزوم همراهی استانداری، فرمانداریها، سازمانهای حمایتی و خیرین برای توسعه این اقدامات میگوید: با مشارکت بیشتر این دستگاهها میتوان از تعداد بیشتری از مادران و خانوادهها حمایت کرد.
این تأکید، ناظر بر یک واقعیت بنیادین است؛ جوانی جمعیت، پروژهای محدود به حوزه سلامت نیست و بدون همافزایی نهادی، حمایت اقتصادی، پشتیبانی اجتماعی و مشارکت فعال خیرین، سیاستهای جمعیتی به نتایج پایدار نخواهند رسید. تجربه البرز نشان میدهد که موفقیت در این حوزه، محصول همکاری شبکهای از نهادهاست، نه عملکرد جزیرهای. دورههای آموزشی متعددی نیز با موضوع پیشگیری از سقط توسط معاونت بهداشتی و مراکز بهداشت در سطح استان برگزار شده است.
در این دورهها نزدیک به دو هزار نفر از کارکنان دانشگاه و سایر دستگاههای دولتی آموزش دیده و همچنین حدود 200 هزار نفر از عموم مردم نیز آموزشهای لازم را دریافت کردهاند که این امر نشان میدهد که رویکرد استان، صرفاً واکنشی و مقطعی نیست، بلکه بر پیشگیری ریشهای و بلندمدت تمرکز دارد. افزایش آگاهی عمومی، بهویژه در میان گروههای مرجع، میتواند به اصلاح نگرشها، کاهش تصمیمهای شتابزده و تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی در قبال خانواده و نسل آینده منجر شود.
به گفته رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان البرز، در این راستا 30 میز خدمت نیز در سطح استان برپا شده تا اطلاعرسانی، مشاوره و پاسخگویی به سؤالات مردم در حوزه پیشگیری از سقط و حمایت از خانوادهها بهصورت گسترده انجام شود. میزهای خدمت، نماد خروج سیاست از اتاقهای بسته اداری و ورود آن به متن جامعه است. این ارتباط مستقیم، فاصله میان سیاستگذار و مردم را کاهش داده و زمینهای برای شنیدن دغدغهها، پرسشها و نگرانیهای واقعی خانوادهها فراهم کرده است.
تجربه استان البرز نشان میدهد که پیشگیری از سقط جنین، زمانی به نتیجه میرسد که سیاستهای کلان، در قالب اقدامات میدانی، انسانی و قابللمس اجرا شوند. مراکز «نَفَس» نمونهای از این رویکرد هستند؛ تجربهای که نشان میدهد حمایت، اعتماد و آگاهیبخشی میتواند جایگزین فشار و اجبار شود و در نهایت، به تقویت بنیان خانواده و آینده جمعیتی کشور بینجامد، بهویژه زمانی که این حمایت در لحظه تصمیمگیری و متناسب با شرایط واقعی خانوادهها ارائه شود.
تهیه گزارش: مینا صدیقیان
انتهای پیام/
